Kalendarium strzelneńskie

Miasto Strzelno:

16.03.1133 Według Roczników Jana Długosza tego dnia Piotr Włostowic ze Skrzynna (komes) ufundował kościół pod wezwaniem św. Krzyża i Najświętszej Panny Marii. […] ta część notatki uznana jest za wiarygodną, choć nadal nie wiadomo, jaki to był kościół i gdzie się znajdował (Jacek Sech, Rafał Budny, Damian Rybak, Strzelno romańskie, kujawskie, europejskie, Strzelno 2008, strona 4).

09.04.1193 Papież Innocenty III na prośbę przeoryszy Beatrycze wystawił bullę, w której przyjął pod opiekę Stolicy Apostolskiej klasztor Premonstratensek pod wezwaniem Najświętszej Panny Marii w Strzelnie i zatwierdził jego posiadłości (Krystyna Sulkowska-Tuszyńska, Klasztor Norbertanek w Strzelnie (XII-XVI wiek). Sacrum i profanum, Toruń 2006, strona 193).

10.09.1356 Przywilej Kazimierza Wielkiego. Pierwsza niewątpliwa informacja o tym, że Strzelno było miastem, posiadającym już przedmieścia i rządzącym się prawem magdeburskim […]. Inne materiały źródłowe skłaniają […] do przyjęcia tezy, iż lokacja miejska Strzelna nastąpiła już około 1299 roku (Dariusz Karczewski, Dzieje klasztoru norbertanek w Strzelnie do początku XVI wieku, Inowrocław 2001, strony 217 i 218).

21.08.1436 Jan Luckaw, prepozyt strzelneński, wystawił dla miasta dokument, który w pełni zasługuje na miano ordynacji miejskiej, regulującej wszelkie prawa i obowiązki mieszczan strzeleńskich (Dariusz Karczewski…, strona 220). Od tego dnia Strzelno posiadało ponad wszelką wątpliwość status gminy miejskiej zorganizowanej i funkcjonującej wedle […] prawa [magdeburskiego], stąd uznajemy tę datę za czas zakończenia procesu lokacji miasta. Odrzucić zatem trzeba przyjmowaną dotąd w literaturze naukowej datę 7 marca 1231 r. jako czas lokacji miasta Strzelna (Ryszard Kabaciński, Historia miasta Strzelna (Przełom XIV/XV wieku–1773 r.), Bydgoszcz 2001, strona 30).

14.02.1578 Prawdopodobnie tego dnia był inscenizowany moralitet, w literaturze znany pod tytułem Pamięć Śmierci i Miłość Żywota Świętego. Tekst został odnaleziony w rękopiśmiennym podręczniku strzeleńskiego nauczyciela Sebastiana Tuliszkowskiego (prawdopodobnie autor Pamięci…). Kanwę moralitetu strzeleńskiego stanowi opowiadanie o sprawach ostatecznych: śmierci człowieka i osiągnięciu zbawienia (Ryszard Kabaciński…, strona 123).

27.08.1684 Wizytacja opacka klasztoru norbertanek. Protokół wizytacyjny opisuje życie wewnętrzne w klasztorze w dobie jego upadku i zarzucenia reguły zakonnej (Ryszard Kabaciński…, strona 133).

22.05.1761 Wielki pożar miasta Strzelna, podczas którego spaliły się dokumenty miejskie w ratuszu (Krystyna Sulkowska-Tuszyńska…, strona 195).

01.07.1886 Na stanowisko komisarycznego landrata utworzonego w tym samym roku powiatu strzelińskiego powołany został urzędnik o nazwisku Giessel. W okresie porozbiorowym najważniejszem wydarzeniem był fakt rozdzielenia powiatu inowrocławskiego na dwa powiaty – inowrocławski i strzeliński. […] Fakt ten wpłynął na przyrost ludności o blisko 1000 osób i na ożywienie handlowe miasta […] (Tadeusz Busza, Strzelno. Krótki opis historyczny i statystyczny, Strzelno [1927], strona [3]). Powiat został zlikwidowany w 1932 roku.

01.11.1887 Ukazał się numer okazowy, wydawanego do końca 1891 roku polskiego czasopisma Nadgoplanin. „Nadgoplanin miał być tamą dla „nowego systematycznego sposobu germanizowania, protestantyzowania i prześladowania przez rozwydrzone prusactwo naszych braci na Kujawach” (Jacek Sech…, strona 55).

22.06.1864 Władze pruskie zlikwidowały lazaret, który od ponad roku działał w budynkach poklasztornych w celu udzielania pomocy rannym uczestnikom powstania styczniowego. Lazaret powstał za wiedzą policji pruskiej, która jednak postawiła warunek, by dostarczano jej listy nowoprzybyłych pacjentów, jak również i tych, którzy po wyleczeniu opuszczali gościnne progi szpitala. Mimo to nikt nie kwapił się, aby żądania Prusaków spełniać. Dlatego też w aktach pruskich pozostało niewiele nazwisk osób, które kurowały tam swoje rany (Stanisław Myśliborski-Wołowski, Rejencja bydgoska a powstanie styczniowe, Warszawa 1975, strona 156).

02.01.1865 Została założona spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa, późniejszy Bank Spółdzielczy. Była to szósta w kolejności instytucja kredytowa założona przez Polaków w zaborze pruskim. Powstanie Spółdzielni miało na celu przerwanie lichwiarskich zabiegów i było reakcją na skutki upadku Powstania Styczniowego (145 lat Banku Spółdzielczego w Strzelnie 1865–2010, Strzelno 2010, strona 16).

02.01.1919 Powstanie wielkopolskie. Oswobodzenie Strzelna nastąpiło w wyniku pierwszej walki stoczonej w tym rejonie (Kazimierz Chudziński, Strzelno w powstaniu wielkopolskim 1918-1919, Strzelno 1986, strona 3). […] po godz. 3 po poł. padło kilka strzałów, niby sygnałów w kilku miejscach miasta, a także przyszła wiadomość, że od strony Kwieciszewa oddział pod dowództwem kap. Cymsa się zbliża i że zaraz rozpocznie bitwę z Grenzschutzem […]. Niezadługo później około 7 godz. strzelanina i walka ustała (Rafał Budny, Wspomnienia Jakuba Cieślewicza, Powstaniec Wielkopolski. 90. rocznica wyzwolenia Strzelna i regionu spod zaboru pruskiego, jednodniówka, 02.01.2009, strona 2).

17.06.1922 Działalność rozpoczął Klub Sportowy Kujawianka. Początkowo zespół rozgrywał wyłącznie zawody towarzyskie. […] Pierwsze oficjalne boisko sportowe oddano do użytku 26 lipca 1925 r. przy ówczesnej ul. Stodólnej, a ziemię na ten cel przekazał nieodpłatnie miejscowy proboszcz (75 lat temu i wcześniej, Wieści ze Strzelna, 1996, nr 19 (23), strona 6).   

21.01.1945 Wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej. W niedzielę 21 stycznia 1945 r. czekaliśmy na przełomowe chwile. Na mieście panowała grobowa cisza. Kilku pozostałych Niemców podpaliło kościół św. Prokopa, w którym znajdowały się licznie zgromadzone dokumenty. Po południu znów wyszedłem na miasto i w pewnym momencie natknąłem się na mały oddział wojska, a dalej drugi trochę większy. Szli ostatkiem sił, zmordowani z opuszczonymi głowami. Starałem się szybko zniknąć im z oczu, bo było to dla mnie bardzo niebezpieczne. Widziałem jeszcze jak obok sądu, dzisiejszego przedszkola, ustawili karabiny w kozły i odpoczywali. Daleko nie uszli, bo tego samego dnia wkroczyły do miasta wojska radzieckie (Nikodem Trojanowski, Moje wspomnienia, Strzelno 1997, strona 83).

17.07.1946 Odkrycie kolumn romańskich w kościele św. Trójcy. Po powzięciu na podłożu […] [teoretycznych] rozważań decyzji i uzyskania od proboszcza zgody na dokonanie w czasie jego urlopu drążeń w 4 [barokowych] filarach nawy udałem się 17 lipca 1946 r. z architektem Aleksandrem Holasem, asystentką Muzeum Wielkopolskiego A. Sławską i fotografem L. Perzem do Strzelna, gdzie, kując własnoręcznie, dokonałem rozprucia drugiego filaru nawy głównej po stronie południowej na całej wysokości na szerokość 40 cm. We wnętrzu filaru ukazała się istotnie kolumna z piaskowca z bazą i głowicą, ale w formach zupełnie nieoczekiwanych, gdyż pokryta na całej wysokości rzeźbionymi postaciami świętych, stojących w trzech kondygnacjach w arkadowych niszach (Zdzisław Kępiński, Odkrycie w Strzelnie, Biuletyn Historii Sztuki i Kultury, 1946, nr 3/4, strona 203).

09.04.1957 Powstało Terenowe Koło Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego, dzisiaj Oddział PTTK im. Antoniego Słowińskiego. Poprzez wycieczki krajoznawcze różnego typu rozbudza miłość do ojczystej ziemi, jej przyrody i jej pamiątek; poprzez odczyty, wykłady i dyskusje wywołuje w miejscowym społeczeństwie zainteresowanie przeszłością własnego regionu […] (Stanisław Gzella, Ze Strzelna w Polskę. 30 lat Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego w Strzelnie, [Strzelno 1987], strona 3).

28.11.1983 Utworzono Towarzystwo Miłośników Miasta Strzelna. Towarzystwo pragnie poprzez różne formy działalności służyć Strzelnu i jego mieszkańcom kładąc akcent na historię, istotne wydarzenia z życia bieżącego i problematykę etyczno – moralna przede wszystkim w kategoriach czynu (Kazimierz Chudziński, Miłośnicy Strzelna, Strzelno 1999, strona 15).

09.11.1987 W setną rocznicę wydania pierwszego numeru Nadgoplanina nakładem Towarzystwa Miłośników Miasta Strzelna ukazała się jednodniówka Wieści ze Strzelna, po kilku latach zamienione w periodyk (ostatni numer ukazał się w 2011 roku). „Jednodniówka” według zamiarów wydawcy ma stanowić także popularne kompendium wiedzy o naszym mieście. Liczymy się z tym, że nie zaspokoimy oczekiwań każdego czytelnika. Dobór materiału posiada bowiem charakter wybiórczy, być może subiektywny, chociaż staraliśmy się być od tego jak najdalej (Od wydawcy, Wieści ze Strzelna, jednodniówka, 09.11.1987, strona 1).

03.12.2000 Otwarto Muzeum – Romański Ośrodek im. Ottona i Bolesława. Zbiory podzielone są na dwie części: romańsko-archeologiczną (lapidarium) i liturgiczną, dotyczą bogatej historii zakonu norbertanek. […] Małe muzeum działające przy parafii stało się organizatorem wielu cyklicznych wydarzeń kulturalnych […] (Damian Rybak, Skarby regionu. Strzelno, Mogilno, Inowrocław i okolice…, Bydgoszcz–Strzelno 2017, strona 22).

20.07.2001 Na Stadionie miejskim wystąpił Artur Gadowski. W historii działalności kulturalnej – począwszy od lat sześćdziesiątych, aż do dzisiaj licząc – to było wydarzenie najważniejsze i inicjujące nowe formy przekazywania muzyki mieszkańcom Strzelna, szczególnie mieszkańcom młodym. Później to się przeniosło na «Dni Strzelna», kiedy w podobny sposób organizowaliśmy koncerty już na placu przy byłym dworcu kolejowym (rozmowa z Marianem Przybylskim z 29.01.2014 roku  – w zbiorach erbe).

Kalendarium strzelneńskie#2.