Zdjęcie#12

Czerwiec 2019.
Żeby nie było, że na niniejszej stronie internetowej nie ma zdjęć, na których zostali uwiecznieni ludzie.

 

Jest dobrze

Klippel i Jønsson w salonie

Jeden z czterech koncertów w Polsce. I kolejny „house gig” w Kruszwicy.

21.06.2019, Kruszwica, u znajomych w domu

Ona na boso, on w skarpetkach. Publika konwencjonalnie, ale z wyjątkami – na przykład jeden z gospodarzy wieczoru bez skrupułów paradował w basenówkach. Kuchnia odpowiednio zaopatrzona, dostępna dla każdego. Drzwi na taras otwarte, bo ciepło, a i miejscówka niczego sobie. Najdłuższe dni w roku, więc trochę za jasno. Luz. Pamiątkowe koszulki dla artystów i szefa firmy Borówka Music, która podobno zaszczepiła na polski grunt taką formę koncertu. Zaproszenie na kolejne spotkanie poprzedzone rozmową, że może w plenerze… chociaż nie, bo lato stało się bardzo kapryśną porą roku. Trochę narzekania na aktywność domów kultury (zawsze im się dostanie przy okazji takich oddolnych, prywatnych inicjatyw). Możliwość kupienia płyt, pocztówek i pogadania z tymi, którzy dosłownie przed chwilą przez ponad godzinę okupowali scenę tuż przy schodach prowadzących na użytkowe poddasze.
Duet Mirja Klippel z Finlandii (gitara akustyczna, chyba hiszpańska; śpiew) i Alex Jønsson z Danii (gitara elektryczna, dośpiewywanie). Jeden z czterech koncertów w Polsce. I kolejny house gig w Kruszwicy. Muzycznie inny niż ten z człowiekiem kryjącym się pod pseudonimem Henry No Hurry. Zgodnie z oczekiwaniami – odpowiednio delikatny i melancholijny. Może trochę monotonny, ale już z płyt Klippel (Lift Your Lion i przede wszystkim River of Silver) – wyśmienity!

Wierszoklet#7

UPAŁ [CZERWIEC 2019]
Przyszedł niespodzianie,
kalendarz zasłaniając natłokiem zajęć
i kolekcją nieoczekiwanych zdarzeń.
Zmylił deszczem,
jakiego dawno nie było.
Kapelusz na łeb włożył,
filtry cenić,
cienia szukać każe.
A prognozowany stan nieba
sugeruje jedno –
czas na „do jesieni odliczanie”.

Marta Sztokfisz „Pani od obiadów. Lucyna Ćwierczakiewiczowa. Historia życia”

Takich życiorysów brakowało w programach moich szkół.

Marta Sztokfisz Pani od obiadów. Lucyna Ćwierczakiewiczowa. Historia życia (Wydawnictwo Literackie, 2018; 2019 – dodruk)

Córka kalwinistów Henrietty i Fryderyka Bachmanów. Miejsce zamieszkania (z jednym, krótkim wyjątkiem) – Warszawa. Szczęśliwa w drugim małżeństwie. Aktywna społecznie. Współpraca z czasopismami Bluszcz i Ster. Autorka książek: Jedyne praktyczne przepisy wszelkich zapasów spiżarnianych oraz pieczenia ciast (1858; W kolejnych wydaniach tytuł tej książki będzie ewoluował – strona 121), 365 obiadów za 5 złotych przez Autorkę Jedynych praktycznych przepisów Lucynę C. (1860; do roku 1901 dwadzieścia razy wznawiana), Kalendarz. Kolęda dla gospodyń (na lata od 1876 do 1899), Podarunek ślubny. Kurs gospodarstwa miejskiego i wiejskiego dla kobiet przez Autorkę 365 obiadów (1885), Listy humorystyczne w kwestyi kulinarnej tłómaczone z francuskiego przez Autorkę 365 obiadów ku pożytkowi właścicielek tychże oraz Listy o urządzeniu domu przez Lucynę Ćwierczakiewicz (ostatnie lata życia).
Lucyna Ćwierczakiewiczowa (1826 – 1901). Pragmatyczna, zasadnicza i racjonalna (strona 219). Niepokorna i niezależna. Swoją kulinarną pasję przekuła w popularność i majątek, czym – jak każdy człowiek sukcesu – wzbudzała podziw i zazdrość. Eliza Orzeszkowa: Kobieta ta z gatunku tych, którym nasi ojcowie dali miano „Herod Baba”. Oj, herod to jakich mało. Ruchliwa, krzykliwa, nieustraszona, gotowa zawsze do celów swych ludzi za gardło brać, albo im oczy wydrapać […]. Z drugiej strony jest to kobieta dobrego serca… Wszelkie kwesty, składki etc. są dla niej czem woda dla ryby. Pochwytuje z radością każdy pretekst do ruszania się, propagowania, kwestowania itp., przy czym łaje i na przemian, a bez różnicy płci, całuje ludzi i bierze od nich, co tylko chce, bo jedni ją szanują naprawdę, inni boją się jej (strona 209).
Takich życiorysów brakowało w programach moich szkół. Pani od obiadów to rzecz o tym, że bycie bohaterem narodowym i rozbuchane idee to nie mus, że warto realizować swoje pomysły na życie, że codzienność należy układać według własnych oczekiwań, a zarabianie pieniędzy to normalna rzecz. Ale też przykład, że pewność siebie i nieliczenie się z innymi mają swoje granice, a ludzka życzliwość i uznanie bywają ulotne.
W biografii pani Lucyny przeszkadza mi to, że Marta Sztokfisz wprowadziła dialogi oraz przytacza myśli bohaterki oraz innych osób pojawiających się na stronach tej Historii życia. Brak cytowania zdradza, że to inwencja twórcza autorki książki. Mamy więc do czynienia z niebezpiecznym balansowaniem na granicy faktu i fikcji historycznej.

Wierszoklet#6

DOŚWIADCZENIE [MAJ 2019]
Okopane,
z gasnącą inwencją,
coraz bardziej skostniałe.
Oto doświadczenie!
Żądne nagród i uznania,
naburmuszone,
że tego nie słyszą,
że na plecach czuć młode.

Mark Knopfler „Down The Road Wherever”

Zapewne głos człowieka będącego w zdecydowanej mniejszości.

Mark Knopfler Down The Road Wherever (2018, British Grove Records / Virgin EMI Records)

Ta płyta w odtwarzaczu to dobra okazja, żeby się do czegoś przyznać. Charakterystyczne gitara i przyprószony upływającym czasem wokal, zanurzenie w amerykańskiej tradycji oraz przepiękne smęcenie – oto powody, dla których chętniej sięgam po Marka Knopflera solo, niż po muzykę stworzoną pod szyldem Dire Straits, jednego z moich ulubionych zespołów. I Down The Road Wherever tego nie zmieni.

Halina Frąckowiak „Geira”

Długo wyczekiwana reedycja.

(1977, 1978?; 2019, GAD Records)

Halina Frąckowiak i Józef Skrzek spotkali się po raz pierwszy, gdy artystka współpracowała jeszcze z zespołem ABC, a wszechstronny instrumentalista zwiedzał Europę jako członek Grupy Niemen*.

Halina była zakochana w naszej muzyce. Była bardzo twórcza, lubiana, popularna. Było parę dziewcząt, które chciały z nami współpracować, ale tylko jej się to udało. Trudno było do nas dotrzeć, bo chadzaliśmy swoimi ścieżkami (Józef Skrzek, strona 254)**.

„Geira” powstawała w bardzo dziwny sposób. Halina Frąckowiak miała swoisty „przystanek” w swojej twórczości, w swoim śpiewaniu. Nieco się zagubiła… i wtedy spotkała Józka Skrzeka i on obiecał, że zrobi jej płytę, która będzie dla niej swoistym odbiciem, trampoliną. […] Józek był oczarowany sposobem bycia Haliny, jej osobą […] chciał jej pomóc i po prostu powiedział – „Roman, robimy płytę” (Romuald Skopowski / Julian Matej, strona 319)**.

Właściwa praca nad materiałem trwała niemal dwa lata i rozpoczęła się w czerwcu 1975 roku od „Brzegów łagodnych”, wykonanych przez Halinę Frąckowiak z towarzyszeniem SBB i Alibabek podczas festiwalu opolskiego*.

Kolejne dwa nagrania [Pieśń Geiry, Otwieram list – brązowy wrzesień], przygotowane z myślą o płycie, zaistniały w roku następnym*.

Płyta miała ukazać się pod koniec 1977 roku, choć większość źródeł wskazuje, że na jej premierę trzeba było czekać do roku następnego*.

To materiał bardzo różnorodny muzycznie, operujący z jednej strony funkowo-dyskotekowymi rytmami […], z drugiej – subtelnymi balladami, w których aksamitny głos Frąckowiak płynie po morzu syntezatorów Skrzeka*.

Józef Skrzek jako kompozytor pozwolił sobie na kilka zapadających w pamięć melodii, nie potrafiąc jednak powstrzymać się od typowych dla siebie rozwiązań harmonicznych i melodycznych, znanych z pracy z SBB*.

Nasz artysta proponuje na tej płycie konsekwentnie realizowane, dopracowane utwory z pomysłową harmonią i oryginalną – na ile trzeba „skrzekową” – melodią, dodaje też często charakterystyczne brzmienie SBB […]. Jednak i pamięta o przebojowości – nie zabrakło prostszych piosenek. Inna sprawa, że w rockowym ujęciu***.

W sumie „Geira” to godny uwagi suplement do dorobku słynnej grupy Skrzeka i najciekawsza pozycja w dyskografii Frąckowiak…***.

To wizytówka Skrzeka – kompozytora, uzupełnienie dyskografii SBB, ale nade wszystko najlepszy album Haliny Frąckowiak i skarbnica pięknych, poetyckich tekstów Juliana Mateja (strona 55)**.

Postanowiłem, że zrobię teksty, które uczynią tę płytę ciekawą literacko. Zacząłem od „Pieśni Geiry” – Geira to mitologiczna księżniczka skandynawska, która czekała nad brzegiem morza na tego jedynego… Bardzo długo pisałem ten tekst. Później „Brzegi łagodne”, „Otwieram list – brązowy wrzesień”… Robiłem tę płytę dwa lata. […] Gdy już napisałem wszystkie teksty, gdy to nagrano, gdy pojawiły się recenzje płyty, pisano o „bardzo udanej muzyce Józefa Skrzeka i SBB do poezji Juliana Mateja”. A ja będę się spierał i cały czas mówił jedno – to były dobrze zrobione teksty piosenek, a nie poezja (śmiech) (Romuald Skopowski / Julian Matej, strona 319)**.

Publiczność była podzielona – część tęskniła za prostymi piosenkami z czasów ABC, część była zachwycona świeżym brzmieniem i synergią osiągniętymi z SBB. Sama Halina Frąckowiak kilka lat później pytała retorycznie na łamach tygodnika „Razem”: „Czy wszystko trzeba zawsze robić pod kątem popularności? Ważniejsze jest chyba to, by robić, co się lubi i w co się wierzy”*.

* Tekst we wkładce do reedycji wydanej przez GAD Records
** Hojn Andrzej, Wilczyński Michał, Zych Mariusz (współpraca), SBB. Wizje. Autoryzowana historia zespołu, Katowice 2003
*** (k), recenzja wydawnictwa Halina Frąckowiak „Geira/Ogród Luizy”, Tylko Rock, 1998, nr 10, strona 52

„W kręgu kultury religijnej”, „O zdrowy chleb”

Historia, socjologia, religia katolicka; charakter ponadregionalny – każdy może znaleźć coś dla siebie.

W kręgu kultury religijnej. Publikacja Towarzystwa Czytelni Ludowych z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości, pod redakcją Bartłomieja Gapińskiego i Ryszarda Stanka, Gniezno 2018
O zdrowy chleb: Rodzina i ojczyzna, pod redakcją Bartłomieja Gapińskiego i Ryszarda Stanka, nr 5 (2018)

Wydane przez gnieźnieńskie Gaudentinum w ramach obchodów stulecia odzyskania przez Polskę niepodległości. W Strzelnie oficjalnie zaprezentowane w marcu tego roku. Historia, socjologia, religia katolicka; charakter ponadregionalny – każdy może znaleźć coś dla siebie. Tytuły można było lepiej dobrać – W kręgu kultury religijnej niesłusznie sugeruje, że wszystko, o czym w treści, zadziało się z udziałem Kościoła, natomiast O zdrowy chleb (w połączeniu z informacją, że ukazał się pod egidą Duszpasterstwa Rolników Archidiecezji Gnieźnieńskiej) kojarzy się z tonem dziewiętnastowiecznej publicystyki katolickiej dla ludu.
W OZCH, świadomy, że być może ominęło mnie coś wartościowego, odpuściłem sobie homilie arcybiskupów Marka Jędraszewskiego (Dożynki ogólnopolskie 2018) i Stanisława Gądeckiego („Podległość i niepodległość”), wywiad z biskupem Wiesławem Lechowiczem (Młodzież i rodzina wyzwaniem duszpasterstwa) oraz artykuły Suwerenność rodziny (ks. Aleksander Sobczak) i Miłość rodzinna w ujęciu biskupa Jana Pietraszki (Bartłomiej Gapiński). Rzut oka na bibliografię oraz śródtytuły sprawił, że nie przeczytałem też  pracy, zaangażowanego w działalność strzelneńskiego Klub Dobrego Rolnika Ryszarda Stanka Tożsamość narodowa włościaństwa wielkopolskiego – nieskromnie założyłem, że tekst nie zaskoczy mnie żadnymi nowościami.
Przegląd tego, co poleciłbym czytelnikom zacznę od artykułów moich kolegów, których zawsze lubię poczytać – Sławka Tarczewskiego i Piotra Barczaka:

  • Sławomir Tarczewski: Miłość, małżeństwo, rodzina: czego jeszcze musimy się ciągle nauczyć? (OZCH). Sławek od lat działa w Duszpasterstwie Rodzin Archidiecezji Gnieźnieńskiej, w Strzelnie spotyka się z ludźmi na tak zwanych kursach przedmałżeńskich. W artykule przedstawił stosunek narzeczonych do homoseksualizmu, aborcji, antykoncepcji, wstrzemięźliwości seksualnej przed ślubem oraz wierności małżeńskiej. Najkrócej rzecz ujmując, tekst odebrałem jako apel o potrzebę zreformowania owych kursów.
  • Piotr Barczak: Aspekty tożsamości zbiorowej w Strzelnie (WKKR). Próba zebrania wytworów pamięci zbiorowej, zarówno tych materialnych (klasztor, miasto i jego ulice, pomniki i tablice, cmentarze), jak i niematerialnych (między innymi publikacje i aktywność Muzeum – Romańskiego Ośrodka Kultury im. Ottona i Bolesława, Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz Orkiestry Ochotniczej Straży Pożarnej w ostatnich dziesięciu latach). Niestety, nie wszystko udało się wynotować. Przydałyby się też szczegółowe kalendarium wydarzeń oraz bibliografia historii Strzelna za omawiany okres.
  • Bartłomiej Gapiński: Kondycja człowieka starego w tradycyjnej rodzinie chłopskiej (WKKR), Chłopska starość (OZCH). Zestawienie tego, jak funkcjonowano dawniej, a jak jest dzisiaj, nie stanie się przedmiotem tego tekstu, ale niewątpliwie daje szansę pretekstu dla czytelników, by na własny użytek porównać przeszłość, tutaj opisywaną, ze współczesnością (WKKR, strona 79-80); Prawda, poświadczone jest na łamach tego tekstu ówczesne okrucieństwo względem starców i staruszek (bo powiedzmy sobie szczerze, wygnanie zimą na żebry czy głodzenie to prosta droga do śmierci), ale nie można przeoczyć, że seniorzy mieli atrybuty sakralne, religia i magia stanowiły o ich wielkości, potędze (OZCH, strona 50).
  • Izabella Bukraba-Rylska: O podmiotową wizję wsi i jej kultury. Porównanie stanu rzeczywistego oraz aspiracji mieszkańców wsi z obrazem kultury ludowej, wykreowanym w okresie od romantyzmu do PRL-u: [Kulturę ludową] stopniowo sprowadzono […] niemal wyłącznie do sfery zwyczajów, obrzędów i zabaw wraz z towarzyszącymi im rekwizytami i zachowaniami – barwnymi strojami, pieśniami i tańcami. Jak zauważył Ludwik Stomma, analizując zawartość klasycznego dzieła Oskara Kolberga: wesołych zajęć związanych z czasem wolnym dotyczy tam aż 84% zgromadzonego materiału! (WKKR, strona 10).
  • Bartłomiej Gapiński: Anton Onderka na tle kultury Górnego Śląska (WKKR). Rzecz o napisanym przez Onderkę (1815 – 1866) pierwszym dwujęzycznym elementarzu, zatytułowanym Elementarz polsko-niemiecki, oder polnisch-deutsches Lesebuch für die utraquistischen Elementarschulen.
  • Izabella Bukraba-Rylska: Polski chłop i jego dusze. Artykuł zaczyna się od przybliżenia pracy Dwie dusze z 1904 roku (autor: działacz ludowy Jakub Bojko) w kontekście charakterystyki mentalności znacznej części polskiego społeczeństwa (OZCH, strona 31). Dokładnie chodzi o „duszę pańszczyźnianą”. Opinie o polskim chłopie zaczerpnięte z dyskursu naukowego i mediów po 1989 roku zaczęły mnie nudzić, w związku z czym lektury nie dokończyłem.

Całości dopełniają: Towarzystwo Czytelni Ludowych we Wrześni i na ziemi wrzesińskiej w przeszłości i współcześnie (Bolesław Święciochowski, WKKR), Naród w perspektywie personalizmu (ks. Bogumił Gacka MIC, WKKR) – nie do końca ogarnąłem, Zeszyt wspomnień (Helena Miśkiewiczówna-Witczak, WKKR) – wspomnienia z nauki na Uniwersytecie Ludowym w Dalkach (lata trzydzieste XX wieku), Święty Izydor Oracz (Ryszard Stanek, OZCH) – kilkanaście wersów na temat patrona duszpasterstwa rolników (w nawiązaniu do obrazu znajdującego się w górnej sali Muzeum – Romańskiego Ośrodka Kultury im. Ottona i Bolesława).

Wierszoklet#5

UCZEŃ [KWIECIEŃ 2019]*
Pokaleczony,
spod ręki fachowca,
życia nie przeskoczysz –
za wysokie progi.
Niedoczytanie (teraz) nie boli,
zagospodarowany czas,
międzyszkolne zawody…

* Nie łączyć ze strajkiem nauczycieli.